provincie Limburg.be

Regisseur François Ozon verzet zich tegen de morele orde.

De Franse regisseur François Ozon plaagt, prikkelt en stoeit met de erotische, komische thriller 'L'amant double'. Geen spek voor ieders bek? 'Een regisseur mag nooit toegeven aan de eisen van de morele orde.' 

Chloé wordt verliefd op haar psychiater, om die vervolgens te bedriegen met haar therapeut. Pikant detail: Paul en Louis blijken tweelingbroers, allebei vertolkt door Jérémie Renier. Pathologisch ridicuul of prettig gestoord? Weinig films lokten zulke extreme meningen uit op het filmfestival van Cannes als L'amant double, een erotische thriller die minstens evenveel op de lachspieren als op de erogene zones mikt. Missie geslaagd voor regisseur François Ozon, die nooit om een prettige provocatie ver­legen zit. 'Het betekent dat het een rijke film is.'

In de tuin van een Brussels ­hotel kan hij de gemengde reacties relativeren: de regisseur van Swimming pool heeft op zijn negenenveertigste al veel watertjes doorzwommen. Maar hij zat wel in Cannes voor de knikkers en moest met lege handen naar huis. 'Ik heb dit jaar niet genoten van het spektakel aan de Croisette. Het is te negatief, te agressief geworden. Ik weet niet of het filmfestival nog wel nuttig is voor ­regisseurs met al enige naam. L'amant double is een genrefilm die ook een publiek kan vinden zonder de steun van Cannes.'

Na afloop van de prijsuitreiking vertelde jurylid Jessica Chastain dat er een groot tekort was aan stevige vrouwelijke personages in de competitie. Daarbij werd L'amant double met de vinger ­gewezen. 'Vreemd is dat. Het is net een feministische film, die een sterke en complexe vrouw toont. Ik had overigens ook gehoopt dat Pedro Almodóvar (juryvoorzitter, red.) ervoor zou vallen. Misschien had Chastain er problemen mee dat het een vrouw is die lijdt. Maar ze is geen slachtoffer, tenzij van zichzelf. Het is zij die de ­keuzes maakt, ze is niet de speelbal van de mannen.'

Niet gratuit

Het is te gek om los te lopen dat uitgerekend Ozon een seksistische kijk op vrouwen wordt verweten. 'Al mijn hele carrière schrijf ik sterke rollen voor vrouwen. Ik verwijt de Amerikaanse films net dat vrouwen altijd ­lieve randfiguren zijn die niets in de pap te brokken hebben.'

'Mensen zitten tegenwoordig te veel met hun morele oordelen in de cinema. Ze verwarren het hoofdpersonage met de regisseur en denken dat wat de held doet, ook de boodschap van de film is. We zitten middenin een nieuw soort moralisme. De dictatuur van het politiek-correcte bepaalt wat je wel en niet mag tonen. Ik had bijvoorbeeld nooit kunnen denken dat mijn beeld van een vagina mensen zou choqueren, met wat je tegenwoordig op het internet vindt. Het vrouwelijk geslachts­orgaan is toch puur natuur?'

'We leven in een krampachtige tijd. Kijk naar de films uit de jaren 70: mensen waren toen veel vrijer dan nu. Er heerst een zelfcensuur waar ik niet aan meedoe. Ik doe mijn zin. Een regisseur mag nooit toegeven aan de eisen van de morele orde. Een kunstenaar moet zichzelf bevrijden van bekrompen morele oordelen. Als ik naakt toon, of seks, is het niet ­gratuit: het staat ten dienste van het verhaal. En daarom kan en wil ik het ook niet weglaten.'

Jérémie Renier en tegenspeelster Marine Vacth nemen dan ook geen blad voor de kont. Beide ­acteurs wisten wel waaraan ze begonnen: de Parisienne ging voor Ozon eerder al uit de kleren in Jeune et jolie; Renier, die opgroeide in de films van de gebroeders Dardenne, speelde voor de regisseur in Les amants criminels en Potiche. Maar zelden speelde de Belgische acteur zo zijn sexappeal en sixpack uit. 'Ik was eerst wantrouwig om Renier te casten. In mijn hoofd was hij nog de tiener die ik had leren kennen. Ik dacht dat hij niet de nodige maturiteit zou hebben, maar ik was aangenaam verrast door zijn kracht, zijn viriliteit.'

Bloot is één ding, vrijen voor de camera nog iets anders. 'Seks­scènes zijn een technische materie: het is een kwestie van camerastandpunten en precisiewerk. In het scenario staat dan: Paul en Chloé bedrijven de liefde. Maar ik geef de acteurs een veel gedetailleerdere beschrijving van wat er van hen wordt verwacht. Anders voelen acteurs zich verloren. Seksscènes kun je niet improviseren. Niks is erger dan een regisseur die zegt: camera loopt, vrijen maar. Tenzij je porno wil draaien.'

Dubbel gevoel

L'amant double is een vrije bewerking van de roman Lives of the twins van Joyce Carol Oates. Die had zelf wel al door dat haar plot grensde aan voer voor stations­romannetjes en schreef het boek onder de schuilnaam Rosamond Smith. 'Het boek is maar een opstapje voor mijn film. Tweelingen hebben me altijd gefascineerd. Het zijn ware kunstwerken van de natuur: twee perfect gelijke schepsels. Daarom liet ik Chloé werken in een museum, waar de kunst er dan weer vleselijk uitziet.'

Als tweelingbroers zijn Paul en Louis twee zijdes van één medaille, als Jekyll en Hyde. Door haar man te bedriegen, ontdekt Chloé ook een kinky kant in zichzelf. Dubbellevens komen vaak voor in Ozons films: in Jeune et jolie heeft het meisje een dubbelleven in de prostitutie, in Sous le sable leeft Charlotte Rampling met het fantoom van haar man. 'En als regisseur leid ik zelf ook een dubbel­leven: in mijn films kan ik uit­zoeken wat ik in het echte leven niet kan maken of niet aandurf. Ik denk dat iedereen nood heeft aan een dubbel, aan een andere versie van jezelf. We hebben allemaal een ruimte nodig waarin je een ander leven kan leiden, waar niemand wat van weet. Sommige mensen hebben genoeg aan hun fantasie daarvoor, anderen leiden echt een dubbelleven.'

L'amant double gaat ook over de onverenigbaarheid van passionele seks en huiselijke liefde. 'Het is duidelijk dat Chloé zich niet ­bevredigd weet binnen het koppel en daarom haar seksualiteit elders gaat verkennen. Er is iets wat haar verhindert om te genieten van de man van wie ze houdt. Wat mij boeit aan dit koppel is dat hun relatie al van meet af aan onevenwichtig is, omdat hij haar psychiater is. Zij legt haar hele leven op tafel, ze geeft al haar intieme geheimen prijs, terwijl hij een ge­sloten boek blijft. Dat maakt haar achterdochtig en stelt haar voor de vraag: hoe goed ken ik de ander eigenlijk? Wat houdt hij geheim voor mij? Koppels zijn fascinerend. Ik vraag me af of we misschien in koppels leven omdat we nood hebben aan een dubbel.'

Na Les fantômes d'Ismael is dit de tweede film op korte tijd die op de sofa gaat bij de psychoanalyticus. Het lijkt wel alsof Freud meer leeft op het scherm dan in het ­ware leven, waar veel therapeuten zich liever ver van droomduiding houden. 'Ik houd veel van de films uit de jaren 40 en 50 die vaak het terrein van psychoanalyse opzochten, zoals Marnie van Hitchcock. Kijken naar een thriller gelijkt best wel op een sessie bij de psychoanalyticus: het is een zelfonderzoek waarbij je een mysterie moet ontcijferen. Vandaag heerst er, wellicht terecht, enig wan­trouwen tegen psychoanalyse. Maar ik geloof wel in de genezende kracht van de openbaring, van je hart te luchten en alles te ver­tellen. Het onderbewustzijn reveleert veel.'

Zo komt ook de kat in de film uit zijn onderbewustzijn. 'Niet ­helemaal: die zat al in het boek. Maar ik ben wel bang voor katten. Als kind liep ik een trauma op door een kat die me aanviel. Het is een dier dat me fascineert en ­beangstigt. Bovendien is een kat een heel mooi dier om te filmen, met die mysterieuze uitstraling. Mooi meegenomen dat mijn actrice katachtig lijkt.'

Veel regisseurs graven in hun eigen onderbewustzijn met behulp van enige therapie, zoals ­David Lynch of, dichter bij huis, Joachim Lafosse. Ozon niet. 'Ik ga niet naar een psycholoog: ik maak films. Dat is mijn psychotherapie, dat is hoe ik me verzorg. Wees gerust: ik ben nog niet genezen.'

'L'amant double' speelt vanaf volgende week in de cinema. Dinsdag 13 juni vindt u de recensie in de krant De Standaard.

In het nieuwe programma van Zebracinema staat de film gepland voor vertoning in CC Achterolmen in maaseik en en Cinema Walburg in Hamont-Achel.

© De Standaard
Artikel geschreven door Jeroen Struys
Verschenen in de weekendkrant van 10 en 11 juni 2017

Eerstvolgende events

Link naar de andere disciplines

Nieuwsbrief

Ondersteuning